Boek 6200+ soorten in de Gelderse Poort

13-04-2024
Voor het 5000-soortenjaar in de Gelderse Poort in 2022 werden de verwachtingen ruim overtroffen, met in totaal meer dan 6200 soorten. De spectaculaire resultaten zijn nu toegelicht in een magazine vol informatie, foto’s en interviews. Het is zaterdag 13 april gepresenteerd in Kekerdom.

Het waterdraakje, de giebel, de gele stamjager, het kort schorssteeltje, het geruit watervorkje, de lathyrusbladgalmug, de wolfsmelknetwants, de platte zwanenmossel, het koevinkje… zomaar een greep uit de 6200+ soorten die in 2022 in de Gelderse Poort zijn gezien. In december, vlak voor de afsluiting van het intensieve waarneemjaar, wandelde er zelfs nog een jonge wolf het gebied binnen. Als bonus.

De Gelderse Poort is het gebied waar de Rijn vanuit Duitsland Nederland binnenkomt en zich vertakt in de Waal, de Nederrijn en de IJssel. De grenzen van de Gelderse Poort lopen vanaf de Duitse grens tot aan Nijmegen en Arnhem. In het gebied is vanaf 1989 hard gewerkt aan natuurontwikkeling, mede op initiatief van ARK Rewilding Nederland. Deze stichting werd daar speciaal voor opgericht. Er is sindsdien 5500 hectare landbouwgrond in de uiterwaarden omgezet in wilde natuur. De Gelderse Poort is door de aanvoer van zaden en de variatie van de waterstanden een dynamisch gebied. Voor insecten zijn de uiterwaarden een trekroute. Soorten komen, en verdwijnen soms ook weer. Er zijn vooral rijke kleigronden, maar ook rivierduinen en stranden – voedselrijke zandgronden, waar andere soorten van profiteren dan van de hoger gelegen, oude, arme zandgronden in Nederland.

Image
Wie tussen de Duitse grens en Arnhem en Nijmegen langs de rivieren struint, ziet dynamische, gevarieerde natuur als resultaat van 35 jaar natuurontwikkeling. © Harvey van Diek

Het rijk geïllustreerde magazine gaat per soortgroep in op de vondsten, zoomt in op bijzondere ecologische interacties zoals die tussen grote grazers en insecten en bevat verschillende interviews met waarnemers. 

Vincent Sanders van de Flora- en Faunawerkgroep Gelderse Poort was initiatiefnemer van het soortenjaar dat ondersteund werd door Staatsbosbeheer. Hoe kijkt hij er op terug?

“Nu, meer dan een jaar na afloop sta ik nog steeds versteld van het aantal soorten dat we hebben aangetroffen. Het leuke aan een soortenjaar is dat er in elk jaargetijde en elk gebied steeds weer iets nieuws te ontdekken valt. Dit varieert van grote zoogdieren tot insecten van een paar millimeter groot.”

De titel is 6200+ hoeveel zijn het er nou eigenlijk precies?

In het totaal kwam de teller op 6359 voor het hele gebied. Ruim een kwart meer dan waar op werd gehoopt. “Dat komt omdat er nog steeds soorten geverifieerd worden. Sommigen zijn zo klein dat je ze alleen met een microscoop kunt determineren, andere zijn zo onbekend dat er eerst specialisten naar moeten kijken voor we de waarneming meetellen. Onlangs kwamen er nog 150 nieuwe soorten nachtvlinders bij. Die had blijkbaar iemand verlaat ingevoerd. Vandaar dat de term ‘6200+’ eigenlijk alweer verouderd is, maar ja niks aan te doen.” 
Op onze pagina bij waarneming.nl kun je de actuele stand zien. 

Image
Bijenorchis
Met 33.572 waarnemingen zijn in 2022 in de Gelderse Poort maar liefst 1.030 plantensoorten waargenomen, waaronder de bijenorchis. © Peter Hoppenbrouwers

Meer dan zesduizend soorten, dat klinkt heel indrukwekkend. Maar is het nou veel of weinig, waar moeten we dat aan afmeten?

“We hebben helaas geen nulmeting, of je zou dit als nulmeting moeten beschouwen. Toch kun je rustig zeggen dat de biodiversiteit in de Gelderse Poort hoog is en dat dat samenhangt met de natuurontwikkeling die hier is geweest. De buitendijkse uiterwaardennatuur heeft veel meer soorten dan de landbouwgronden in de regio. Er hebben wel mensen gezocht naar bepaalde akkerplanten die ze daar verwachtten, maar die zijn niet gevonden, dat is wel een indicatie. 
We zien ook dat de uiterwaarden van belang zijn voor soorten die nieuw zijn, klimaatvolgers, om zich in Nederland te verspreiden. De weidesprinkhaan bijvoorbeeld – die komt op meer plekken voor en met grotere aantallen, steeds een stukje verder naar het westen. Maar alleen nog buitendijks.”

Hoe komt het dat de meeste soorten in de Millingerwaard zijn gevonden?

“De Millingerwaard is natuurlijk goed toegankelijk, je mag er struinen. Dat verklaart een deel: er hebben veel mensen gezocht naar verschillende soortgroepen. Het is ook een groot gebied met veel variatie, met oudere delen ooibos en net afgegraven stukken. De begrazing is ook een factor. De weerschijnvlinder lijkt zich hier bijvoorbeeld te vestigen, die profiteert van de verse mest.”

Image
Nachtvlinders en micro's in de Gelderse Poort
In Nederland komen 971 soorten macronachtvlinders voor en 1.510 soorten microvlinders. Ruim 30% van deze soortgroepen zijn gevonden tijdens de tellingen. © Vincent Sanders

Eén soort vind ik niet terug in de waarnemingenlijst. Homo sapiens sapiens. Terwijl die toch van grote betekenis is in het gebied, ook voor jullie project.

“Ja, dat klopt. 2600 mensen hebben ons geholpen met 152000 waarnemingen. Er zijn heel wat nieuwe contacten ontstaan, tussen vrijwilligers van verschillende soortgroepen maar ook met willekeurige passanten zoals bij de nachtvlinderexcursie bij het Wylerbergmeer. Daar kwamen niet alleen bijzondere soorten macro en micro nachtvlinders op het licht af zoals de koekoeksbloemspanner maar ook vele voorbijgangers!”

Wat voor tips heb je op basis van je ervaring met het soortenjaar voor mensen die zelf een intensieve inventarisatie willen doen?

Begin met een groepje natuurfreaks die in de buurt wonen en het leuk vinden om vaak te gaan zoeken. Verdeel de soortgroepen zodat je niet allemaal naar hetzelfde kijkt. Nodig experts uit maar organiseer vooral ook excursies voor algemene natuurliefhebbers. Want zo’n bioblitz doe je óók om het enthousiasme voor de natuur aan te wakkeren. Het is spannend om te volgen, ik ben zelf ook benieuwd hoe het dit jaar bij de buren in het Ketelwald gaat.

Image
Als je geluk hebt, kun je zeldzamere soorten ontdekken zoals de zandweegbree. © Twan Teunissen

Meer informatie