Dit weekend vormt het historische Groot Duijfhuis, met zijn karakteristieke duiventoren, het decor voor ontmoetingen tussen mens en natuur en tussen mensen onderling. Gebiedsteam Het Groene Woud van ARK Rewilding Nederland organiseert hier een bioblitz: een intensieve inventarisatie van soorten, maar bovenal een uitnodiging om de wilde rijkdom van het landschap van dichtbij te ervaren. Dat dit weekend op en rond het landgoed kon plaatsvinden, is mede mogelijk gemaakt door gebiedspartner Brabants Landschap, dat het terrein hiervoor genereus beschikbaar stelde. Ook de familie Zandbergen stelde hun boomgaard open voor de kampeerders, een warm gebaar van Brabantse gastvrijheid. Op zondagmiddag organiseerden zij bovendien spontaan een extra excursie voor enkele deelnemers, om hen nog een fraai stukje van Het Groene Woud te laten zien.
Nachtgeluiden en zoete lokstoffen
Wanneer vrijdagavond de laatste buien wegtrekken en de avond valt, komt het terrein tot leven en krijgt de nacht langzaam de overhand. Lakens worden gespannen tegen de achterwanden van schuurtjes en UV-lampen gaan aan, in afwachting van wat komen gaat. Nachtvlinders laten niet lang op zich wachten.
Langs de route tussen de lakens geuren bomen naar een vreemd maar onweerstaanbaar mengsel van gepureerde banaan, donker bier, appelstroop en een vleugje perziklikeur - het persoonlijke recept van een van de nachtvlinderkenners, en met succes. Vanuit de duisternis verschijnen nachtvlinders en andere insecten op de lakens, terwijl mensen fluisteren, wijzen en turen, en het determineren zich ontvouwt als een gezamenlijke puzzel waarin kennis en verwondering samenkomen.
Niet alleen vlinders laten zich zien; ook slakken laten zich verleiden door het zoete goedje en kruipen langzaam tegen de stammen omhoog. In de boomgaard klinkt ondertussen een ander nachtelijk geluid: een steenuilenpaar dat af en aan vliegt om hun bedelende jongen in de nestkast te voeren, terwijl uit de poel een onafgebroken kikkerconcert opstijgt. Slapen wordt al snel een bijzaak.
Vroege vogels en gedeelde verwondering
Om half zeven de volgende ochtend trekt een groep al het veld in, terwijl de wereld nog fris is en het licht zacht over het landschap glijdt. Vogels laten zich eerst horen en pas daarna zien, en langzaam ontvouwt zich een mozaïek van houtwallen, kleine percelen en vochtige kruidenrijke graslanden - geen strak ingericht natuurgebied, maar een levend landschap waarin alles met elkaar verweven is.
Na een gezamenlijk ontbijt groeit de groep wanneer daggasten aansluiten, en al snel verdeelt iedereen zich in kleinere teams die, gewapend met apps, notitieboekjes en enthousiasme, het gebied in trekken. Wildcamera’s worden geplaatst, loopkevervallen ingegraven, oevers onderzocht en struiken uitgekamd, waarbij telkens weer nieuwe details opvallen. Wat daarbij opvalt, is dat ervaring geen vereiste is: de één herkent soorten in een oogopslag, terwijl de ander ter plekke leert hoe je kijkt - want misschien is dat wel de belangrijkste vaardigheid van dit weekend: leren zien.
Alsof het weekend nog niet genoeg verrassingen in petto had, werd tijdens de inventarisaties ook een uitzonderlijk zeldzame nachtvlinder vastgesteld: de donkere klinknagelmot. Deze soort is in Nederland nauwelijks bekend en dit betrof pas de vijfde waarneming ooit in het land. Voor de aanwezige nachtvlinderkenners was dit een moment van pure opwinding; determinatie werd zorgvuldig gecontroleerd en bevestigd, waarna het besef langzaam indaalt hoe bijzonder deze vondst is. Het onderstreept niet alleen de waarde van intensieve inventarisaties zoals een bioblitz, maar laat ook zien dat zelfs in een goed onderzocht landschap als Het Groene Woud nog verrassingen van nationaal belang verborgen kunnen zitten.
Een rode wouw boven de lunchtafel
Tijdens de lunch, in de zon aan de picknicktafels bij het Groot Duijfhuis, klinkt plots een opgewonden kreet: ‘rode wouw!’ Iedereen valt stil, grijpt zijn of haar kijker en volgt het stipje hoog in de lucht, totdat het langzaam uit beeld verdwijnt, terwijl gesprekken verstommen en blikken nog even omhoog gericht blijven. Daarna verschijnt er een glimlach - een gedeeld moment van enthousiasme over de waarneming, voor velen de eerste rode wouw die ze in hun leven hebben gezien. De middag brengt nieuwe energie met zich mee: het fanatisme groeit, maar altijd met ruimte voor elkaar, terwijl waarnemingen niet alleen via de app worden gedeeld, maar ook ter plekke, met een handgebaar of een opgewonden roep. In poelen worden fuiken geplaatst, op zoek naar wat er onder het wateroppervlak leeft: salamanders, visjes, of misschien iets onverwachts.
Pizza en bijeneters
De avond valt opnieuw; er wordt afscheid wordt genomen van de daggasten en pizza besteld voor de kampeerders. Aan het einde van de maaltijd, wanneer de dozen bijna leeg zijn, klinkt er plots geroep: enkelen hebben ze al gehoord - bijeneters! Blikken gaan omhoog, en hoog in de lucht is nog net een stipje te zien dat langzaam in de verte verdwijnt. Kleuren zijn niet meer te onderscheiden in het invallende licht, maar dat doet niets af aan de opwinding die door de groep gaat. De vreugde is voelbaar, juist omdat het zo’n bijzondere soort is: een vogel die je hier niet direct verwacht, maar die met het veranderende klimaat steeds vaker in Nederland opduikt, met zelfs al enkele broedgevallen in andere provincies.
Nachtelijke ontmoetingen
Tijdens de avondwandeling ontvouwen zich nieuwe verhalen, verspreid over het landschap. Een groep ziet bevers langs de waterkant, elders worden jonge bosuilen ontdekt, en in de koplampen van een auto blijft een klein vosje even zitten, rustig kijkend voordat het weer oplost in de schemer.
De kunst van het kijken
Zondag brengt opnieuw nieuwe gezichten en frisse energie. Wildcamera’s worden opgehaald, routes opnieuw gelopen, fuiken en vallen geleegd.
Een groepje trekt eropuit naar een gebied waar boomkikkers voorkomen, onder hen Tinja, die zonder ervaring of voorkennis de natuur in stapt. Bij terugkomst straalt ze: ze heeft boomkikkers gezien - iets wat ze nooit had verwacht - en lachend vertelt ze dat ze in haar leven nog nooit zo lang naar een braamstruik heeft gekeken. Juist daar, tussen de takken, bleek van alles te leven: niet alleen de goed gecamoufleerde boomkikkers, maar ook andere kleine soorten die je pas ziet als je de tijd neemt en je blik vertraagt. Het is een eenvoudige ontdekking, maar wel een die blijft hangen.
Meer dan soorten tellen
Aan het einde van de middag wordt het kamp langzaam opgebroken, terwijl tenten worden ingepakt, telefoonnummers worden uitgewisseld en plannen ontstaan voor een volgende ontmoeting. Ondertussen blijven de waarnemingen binnenstromen en worden thuis foto’s nog eens bekeken en soorten alsnog gedetermineerd. Rond half zes wordt een symbolische grens bereikt: duizend soorten - een indrukwekkend aantal, zeker met zo’n vijftig deelnemers, maar het voelt bijna als bijzaak.
Wat dit weekend werkelijk bijzonder maakte, zit niet alleen in de lijstjes, maar in de ontmoeting tussen mensen: jong en oud, ervaren en beginnend, lokaal en van ver. In het samen zoeken, samen twijfelen en samen ontdekken, en in het besef dat natuur geen decor is, maar een gedeelde ruimte waarin je je kunt onderdompelen.
Misschien zit het ook in het besef dat wanneer je natuur de ruimte geeft - door landbouwgrond terug te geven aan natuurlijke processen, door water weer te laten stromen en door soorten terug te brengen - er iets ontstaat dat rijker is dan je vooraf kunt bedenken: niet alleen in soorten, maar ook in verbinding.
Een landschap dat uitnodigt
Het Groene Woud liet zich dit weekend zien zoals het bedoeld is: als een levend landschap, vol verhalen en vol verrassingen, een plek waar rewilding niet alleen zichtbaar is in flora en fauna, maar ook voelbaar in hoe mensen zich ermee verbinden.
En ergens, hoog in de lucht, trekken misschien nog steeds bijeneters voorbij, passend in een landschap dat zichtbaar verandert.
