Medewerkers van ARK Rewilding Nederland zagen het met eigen ogen gebeuren. Tijdens een korte lunchwandeling stuitte het team van Het Groene Woud op meerdere plekken op grote aantallen. Ook filmer Ruben Smit trof enkele dagen later nog tientallen exemplaren aan in de greppels tussen de rabatten in de leembossen van De Geelders.
“Fantastisch om ze zo te zien zwemmen tussen de waterplanten. Het is heel bijzonder om deze iconische soort eens live te kunnen zien,” vertelt Ruben enthousiast, terwijl hij zijn speciale onderwaterlens voorzichtig in het koude water laat zakken om de sierlijk zwemmende ‘geraamtes’ vast te leggen.
Geniet zelf van de beelden die Ruben in De Geelders wist te maken:
Laat en talrijk: een bijzonder jaar
Opvallend is niet alleen de hoeveelheid, maar ook de timing. Waar het oranje-blauw zwemmend geraamte normaal gesproken tot eind januari wordt gezien, werden ze dit jaar nog tot halverwege april waargenomen. Waarnemingen op waarneming.nl bevestigen dit beeld: het seizoen lijkt aanzienlijk opgerekt.
Die dynamiek past bij de bijzondere levensstrategie van deze soort. Het ‘geraamte’ leeft in tijdelijke wateren die ’s zomers droogvallen, zoals ondiepe sloten en rabatten in de leembossen. Juist die droogte is essentieel: de eitjes komen pas uit nadat ze zijn uitgedroogd en kunnen soms jaren in de bodem overleven. Daarmee ontwijkt de soort zijn natuurlijke vijanden, zoals vissen, libellenlarven en roofkevers, die het droogvallen niet overleven. Paradoxaal genoeg is droogte dus een bondgenoot van dit waterdiertje. De natte zomer van 2024 lijkt voor een dip te hebben gezorgd, terwijl drogere omstandigheden daarna mogelijk bijdragen aan toekomstige piekjaren.
Leembossen als toevluchtsoord
Het Groene Woud ontwikkelt zich steeds meer tot een hotspot voor bijzondere soorten. Dit mozaïek van natte leembossen, beekdalen en voormalige landbouwgronden - gelegen tussen ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Tilburg - behoort tot de meest soortenrijke landschappen van Nederland. De lemige bodem houdt water vast, waardoor natte omstandigheden ontstaan die zeldzaam zijn geworden in het Nederlandse landschap. In deze oude natte leembossen vinden zowel ‘obscure’ ongewervelden als imposante vogels een plek. Van vermiljoenkevers onder de schors van dode bomen tot baltsende houtsnippen en terugkerende wespendieven: het landschap wordt elk jaar rijker en dynamischer.
Cruciaal daarin is het herstel van natuurlijke processen. Dood hout blijft liggen, water mag weer stagneren en voormalige landbouwgronden worden omgevormd tot nat bos. Projecten zoals de ontwikkeling van nieuwe leembossen rond De Geelders dragen bij aan het herstel van de sponswerking van het landschap. Zo ontstaan precies die omstandigheden waar soorten als het oranje-blauw zwemmend geraamte van afhankelijk zijn.
Verbinden van natuur loont
De recente vondsten benadrukken het belang van het werk van ARK: het aankopen van gronden en het verbinden van bestaande natuurgebieden. Door versnipperde leefgebieden weer aaneen te smeden, krijgen kwetsbare soorten de ruimte om zich te herstellen en uit te breiden. Het Groene Woud groeit zo stap voor stap uit tot een robuust en samenhangend natuurgebied waarin natuurlijke dynamiek weer leidend is.
Het succes van deze oerkreeftjes laat zien hoe snel de natuur kan reageren als de randvoorwaarden kloppen. Soorten die jarenlang verborgen blijven, kunnen ineens massaal verschijnen zodra water, bodem en seizoensritme weer op elkaar aansluiten.
Kom het zelf beleven
Wie de magie van Het Groene Woud wil ervaren, hoeft niet lang te wachten. De leembossen staan er momenteel op hun allermooist bij. Op veel plekken lijkt het alsof het heeft gesneeuwd: uitgestrekte, witte tapijten van bosanemoon bedekken de bosbodem. Daartussen lichten felgroene vlakken van speenkruid op, met glanzende blaadjes waaruit het heldergele bloemetje tevoorschijn piept. En subtiel daar doorheen bloeit het zachte geel van de slanke sleutelbloem.
Terwijl boven je de middelste bonte specht roept vanuit oude bomen, maken tal van holenbroeders dankbaar gebruik van natuurlijke nestholtes.
Wie eind maart goed keek, kon hier bovendien een bijzonder, bijna feestelijk natuurmoment meemaken: honderden feloranje oerkreeftjes die de ondiepe sloten tussen de rabatten kleurden. Inmiddels zijn ze grotendeels weer verdwenen - hun korte, verborgen levenscyclus speelt zich grotendeels buiten ons zicht af. Maar juist dat maakt de ontmoeting zo bijzonder: wie het oranje-blauw zwemmend geraamte treft, is precies op tijd. Een bezoek aan deze bossen is een ontmoeting met een landschap in volle lentepracht - en met een natuur die steeds een beetje wilder wordt.