Op een elft
Een elft zegt boos: ‘Op alles wordt
besnoeid, beknibbeld en bekort.
Ik, die tot aangenaam verpoos
te Zevenaar een vijver koos,
zal straks, je zult het nog beleven,
een 11 zijn in een 5 te 7.’
Los van de grappige inhoud had die elft groot gelijk. Er is fors beknibbeld en gekort op zijn leefomgeving. Rivieren zijn ingekort en strakgetrokken om water zo snel mogelijk af te voeren en efficiënte scheepvaart te bevorderen. Dit ging ten koste van de leefomgeving voor vissen. En voor trekvissen werd het al helemaal hopeloos om nog te kunnen migreren tussen paaigronden bovenstrooms en hun leefgebied in de zee.
De elft, een bijzondere trekvis
De elft is zo’n trekvis die voor de voortplanting afhankelijk is van een open verbinding tussen rivier en zee. Vroeger kwamen ze volop voor in de Rijn en de Maas, maar in de vorige eeuw zijn ze vrijwel verdwenen uit onze wateren. Een unieke kans dus om aanwezig te mogen zijn bij deze uitzetactie en de jonge vis van dichtbij te kunnen zien.
Succesvolle herintroductie
Dankzij de verbeterde waterkwaliteit, herstel van leefgebieden en herintroductieprogramma’s keert deze vissoort nu langzaam terug. Over de grens in Duitsland werden sinds 2008 al miljoenen larven uitgezet. Vijf jaar geleden werden voor het eerst jonge elftjes uitgezet bij Nijmegen. Uit vangsten van grotere elften in de Rijn- Maasdelta bleek dat de soort zich herstelt.
Elften uitzetten
Na een warm welkom in de Bastei krijgen we eerst een presentatie van Niels Brevé (Sportvisunie) en Andreas Scharbert (Rheinischer Fischereiverband) over de elft en eerdere uitzetacties. Niels vertelt: "De herintroductie van de elft is een succesverhaal. Vooral de laatste jaren worden steeds meer jongvolwassen vissen teruggevangen. Deze succesvolle acties krijgen daarom nu een vervolg".
Daarom gaan we vlot richting Waalstrand. Daar staan de bakken met elftjes al klaar. Zo’n 50.000 kleine glasachtige visjes met zwarte oogjes krioelen door elkaar. Ze zijn gister aangekomen van een kwekerij in Frankrijk. Het fijne spul is nog maar 10 dagen oud.
Scholieren op blote voeten staan te trappelen om mee te helpen met de uitzetactie. Ze krijgen een glazen pot met elfjes aangereikt en heel voorzichtig laten ze de visjes vrij in de Waal. Een fikse regenbui voegt symbolisch nog wat water toe. Daarna zijn alle andere gasten aan de beurt. Ik krijg ook een pot vol elftjes aangereikt. Behoedzaam laat ik ze los in de rivier. Om er zeker van te zijn dat er geen visjes blijven hangen dompel ik de pot nog een tijdje onder in de stroom. Ik besef me dat persoonlijk uitzetten helpt om je meer verbonden te voelen met deze trekvis. Als er in de toekomst terugmeldingen komen, weet je dat je er zelf aan bij heb gedragen.
Extra maatregelen voor trekvissen
Met deze nieuwe uitzet bouwen we verder aan het herstel van de soort én aan de zichtbaarheid van het belang van vrije vismigratie. Dat is hard nodig, want trekvissen als de elft, houting, paling en de machtige steur zijn afhankelijk van open verbindingen om zich voort te planten en veilig te kunnen opgroeien. Samen met partners pleiten we voor meestromende geulen en vrije toegang naar zee. Dat vraagt nog om extra aanpassingen bij obstakels als stuwen, waterkrachtcentrales en waterkeringen als de Haringvlietsluis. Die staat gelukkig soms op een kiertje, maar in het belang van de trekvis is het noodzakelijk om dat veel vaker en langduriger te doen.
Samenwerking in de Rijn
Deze bijeenkomst is een voorbeeld van samenwerking tussen verschillende partners van ‘De Rijn Verbindt’ als De Sportvisunie, Museum De Bastei, ARK Rewilding Nederland en Rheinischen Fischereiverbandes von 1880 e.v.
Juist door samen te werken aan sterke riviernatuur, betere verbindingen en meer aandacht voor trekvissen kunnen we echte stappen zetten. De uitzet is daarmee niet alleen een symbolisch moment, maar ook een zichtbaar resultaat van samenwerking rond water, natuur en vismigratie.
