Van bronbeek tot Maas
In Zuid-Limburg wordt gewerkt aan het herstel van het natuurlijke sponslandschap. Door brongebieden en waterlopen meer ruimte te geven, kan water langer in het landschap worden vastgehouden. ARK Rewilding Nederland creëert die ruimte, waarbij natuurlijke processen leidend zijn in de ontwikkeling van gebieden. Zo dragen we bij aan een robuuster en natuurlijker landschap en helpen we om wateroverlast en droogte door een ontwricht klimaat in Zuid-Limburg beter op te vangen.
De Jonge Rewilders begonnen het weekend bij een bronbeek in het Heuvelland. Daar legde Leander Claes uit hoe het herstel van een bronbeek en de omgeving zich ontwikkelt. Op plekken waar enkele jaren geleden nog een grasakker lag, is nu ruimte voor spontane natuurontwikkeling. Struiken en bomen groeien spontaan op en zorgen voor meer structuur in het landschap. Ook dragen vegetatie en een gezonde bodem bij aan het vasthouden en geleidelijk afgeven van water. Zo stroomt regenwater minder snel richting de rivier en blijft er in droge periodes langer water beschikbaar.
In Slenaken is de beekbodem van de Hondsbohn verhoogd, zodat water op een natuurlijkere manier door het landschap stroomt en minder snel in de Gulp terechtkomt. Ook is grind aangebracht in de bronbeek. Dit biedt leef- en voortplantingsmogelijkheden voor kenmerkende soorten macrofauna die afhankelijk zijn van dit type bronbeek.
Hoe meet je of het herstel van zo'n bronbeek ook daadwerkelijk effect heeft? Daar gingen de deelnemers zelf mee aan de slag.
Meten met macrofauna
Op verschillende meetpunten langs de bronbeek gingen de Jonge Rewilders op zoek naar macrofauna: kleine waterdieren zoals insectenlarven, platwormen en bloedzuigers. De samenstelling van deze gemeenschap vertelt veel over de kwaliteit van het water en de omstandigheden in en rond de beek.
Onder begeleiding van Monique Korsten van Waterschap Limburg leerden de deelnemers verschillende soorten en families herkennen. Ze ontdekten hoe sommige soorten kenmerkend zijn voor schoon, koel en zuurstofrijk bronwater, terwijl andere juist beter gedijen wanneer de leefomgeving door bijvoorbeeld vervuiling is verstoord. De aanwezigheid van verschillende soorten geeft daarmee aanwijzingen over de ecologische kwaliteit van de bronbeek.
De resultaten verschilden per meetpunt. Op verschillende plekken werden soorten gevonden die passen bij een goede tot zeer goede habitatkwaliteit, waaronder kokerjuffers. Op andere plekken moeten gunstige omstandigheden zich nog vormen. Hoewel de herstelmaatregelen nog relatief recent zijn uitgevoerd, geven de eerste resultaten daarmee interessante aanwijzingen over de ontwikkeling van de bronbeek. Verdere monitoring zal helpen om die ontwikkeling de komende jaren verder te volgen.
Naar de Grensmaas
Aan de kleine aders van het landschap ging het weekend vervolgens naar de grote rivier. Op zondag trokken de Jonge Rewilders langs de Grensmaas, waar natuurlijke processen al bijna twintig jaar meer ruimte krijgen.
Door de Maas ruimte te geven, kunnen uiterwaarden bij hoogwater overstromen en tijdelijk extra water opvangen. Daarmee wordt bijgedragen aan het verminderen van het risico op overstromingen langs de rivier. Tegelijkertijd zorgen overstromingen en begrazing voor voortdurende veranderingen in het landschap. Grindbanken ontstaan en verdwijnen weer, bomen en struiken kunnen zich spontaan vestigen en de rivier krijgt ruimte om haar eigen landschap te vormen.
Na ruim twintig jaar zijn deze natuurlijke processen goed zichtbaar. Extensieve begrazing door Galloways en Konikpaarden helpt daarbij om de vegetatie gevarieerd te houden. De groep ging op zoek naar de Konikpaarden en leerde meer over hun sociale gedrag en de manier waarop paarden in een kudde met elkaar omgaan. Hettie vertelde hoe dieren van elkaar leren, voor elkaar zorgen en samen een kudde vormen die jaarrond op een natuurlijke manier in het rivierenlandschap kan leven.
De paarden zijn inmiddels een vertrouwd onderdeel van het Grensmaaslandschap. Samen met de Galloways dragen ze bij aan de ontwikkeling van een gevarieerd en dynamisch rivierenlandschap
Hoeveel ruimte geef je de natuur?
Het weekend ging uiteindelijk niet alleen over wat er in het landschap gebeurt, ook over hoe mensen omgaan met de keuzes en veranderingen die de natuur zelf maakt. Hoe herstel je het natuurlijke Heuvellandschap en behoud je tegelijkertijd waardevolle kleinschalige landschapselementen? Wanneer is actief ingrijpen nodig en wanneer geef je natuurlijke processen juist de ruimte? En hoe ga je om met invasieve exoten: waar grijp je in en waar laat je de natuur haar gang gaan?
Daarover ontstonden binnen de groep verschillende gesprekken. Er zijn namelijk verschillende aanpakmogelijkheden naast die van rewilding. De deelnemers brachten ieder hun eigen achtergrond, ervaringen en ideeën mee. Dat leidde soms tot verschillende visies op natuurherstel, maar juist die verschillen maakten de gesprekken interessant. Door met elkaar in gesprek te gaan, ontdekten de Jonge Rewilders dat er meerdere manieren zijn om naar natuur, rewilding en natuurbeheer te kijken. En dat je veel van elkaar kunt leren.
Ook tijd voor wilde gezelligheid
Tussen alle gesprekken over waterbeheer, monitoring en rewilding was er natuurlijk ook tijd voor ontspanning. We kookten samen, proefden wildgefoerageerde zwavelzwam en gingen 's avonds op pad om vleermuizen en dassen te spotten.
Zo werd het een weekend waarin kennis en ervaring werden uitgewisseld, vooral ook de liefde voor wilde natuur werd gedeeld. Van bronbeek tot Maas en van macrofauna tot grote grazers: de Jonge Rewilders kregen een kijkje in de natuurlijke processen die het Drielandenpark vormgeven.
Een geslaagd weekend, met nieuwe ontmoetingen, interessante discussies en veel inspiratie voor de toekomst.
