Wilde katten kwamen vanuit de Eifel en Ardennen op eigen kracht naar Nederland. Dat zal in Zuidwest-Engeland waar de wilde kat al eeuwen verdwenen is, niet spontaan gebeuren. Hoe kunnen ze dan wel terugkeren? Tijdens een tweedaags festival over de Europese wilde kat in Devon deelden internationale experts hun kennis over de kansen en uitdagingen voor de soort. Imke Nabben, wilde katten-expert van ARK Rewilding Nederland, sprak er over haar ervaringen in Zuid-Limburg.
Van Limburg naar Devon
Sinds in 2002 voor het eerst sinds de middeleeuwen weer een wilde kat in Nederland werd waargenomen, verspreidt de soort zich langzaam door de kleinere bossen in Zuid-Limburg. Door bossen en hagen te beschermen en met elkaar te verbinden, is het landschap steeds geschikter geworden als leefgebied. In de Duitse Eifel en Belgische Ardennen groeide de populatie dankzij bescherming zo sterk dat wilde katten uiteindelijk Zuid-Limburg weer bereikten. De noordgrens van het verspreidingsgebied is de afgelopen 25 jaar ongeveer 20 kilometer opgeschoven van twintig kilometer ten zuiden van de Nederlandse grens naar De Dellen in Meerssen.
Voor Devon ligt dat anders. De dichtstbijzijnde populatie bevindt zich in Schotland, op zo’n 1000 kilometer afstand. Een natuurlijke terugkeer naar Zuidwest-Engeland ligt daardoor niet voor de hand. Waar wilde katten in Zuid-Limburg zelf de weg naar Nederland vonden, is in Devon een andere aanpak nodig.
Kan de wilde kat terug naar Devon?
Devon Wildlife Trust wil de soort daarom herintroduceren. Een haalbaarheidsstudie laat zien dat dit ecologisch mogelijk is en dat er voldoende maatschappelijk draagvlak voor bestaat. De komende tijd moet duidelijk worden welke gebieden geschikt zijn en of daar voldoende prooidieren leven. Ook zijn een geschikte bronpopulatie en een zorgvuldig uitzetplan nodig. Daarnaast werkt de trust aan een plan voor het samenleven van wilde katten, mensen en huiskatten.
Een belangrijk aandachtspunt daarbij is hybridisatie. Europese wilde katten kunnen paren met huiskatten en vruchtbare nakomelingen krijgen. Bij veelvuldige kruisingen kan de genetische eigenheid van de wilde kat verloren gaan. De mate van hybridisatie verschilt echter sterk per gebied. Een lage dichtheid aan wilde katten en veel verwilderde huiskatten vergroten de kans op kruising. Bij voldoende soortgenoten kiezen wilde katten juist vaker voor een andere wilde kat.
Dat is goed te zien in Duitsland, vertelt Imke Nabben.''Toen wilde katten vanuit Frankrijk het Zwarte Woud koloniseerden, lag de hybridisatiegraad er aanvankelijk rond de 50 procent. Naarmate de populatie groeide, daalde die naar ongeveer 5 procent.''
Van de veertien Nederlandse wilde katten waarvan tot nu toe DNA is onderzocht, bleken er vier hybriden te zijn. “Dat is niet veel, gezien de kleine hoeveelheid wilde katten en het grote aantal huiskatten in Zuid-Limburg” vindt Imke. ''De Nederlandse wilde katten zijn feitelijk de rand van de populatie uit de Eifel en Ardennen. Het is aannemelijk dat de genetische invloed van huiskatten in Nederland gemiddeld afneemt naarmate de populatie groeit en de rand ervan verder naar het noorden schuift. De toekomst zal het leren.''
Een festival tussen de wilde dieren
Het festival vond plaats op het ruim 160 hectare grote landgoed Rewilding Coombeshead van Derek Gow. Op het landgoed werkt Gow aan rewilding en worden verschillende soorten gefokt voor toekomstige natuurprojecten, waaronder zwarte ooievaars, kwakken, woelratten en wilde katten.''We hebben twee mogelijke gebieden voor het uitzetten van wilde katten bekeken. Goed geschikt, vond ik, en ook Thomas Mölich van BUND Wildkatzenbüro uit Duitsland was het hiermee eens. Het prachtige Engelse heggenlandschap tussen de gebieden biedt volgens ons ook echt goede mogelijkheden voor de soort.'' Als de voorbereidingen voorspoedig verlopen, kunnen de eerste wilde katten binnen enkele jaren weer door de bossen van Zuidwest-Engeland struinen.
''Een bijzondere ontmoeting gaf het festival extra kleur,'' vertelt Imke ''We verbleven bij Derek Banbury, de traditionele melk- en vleesveehouder die naast onze gastheer en rewildingpionier Derek Gow woont: de hoofdpersonen van Derek vs Derek. In die documentaire zie je hoe verschillend ze denken over de toekomst van het platteland en hoe ze langzaam naar elkaar toegroeiden. Linda, de vrouw van Banbury, zorgde dan ook voor een warm welkom op Frankaborough Farm.''
Het was een mooie reminder dat gesprekken over natuur en landgebruik uiteindelijk ook over mensen en hun onderlinge relaties gaan.
