Juste Motuzaite, ontwerper bij ARK Rewilding Nederland, ging aan het werk om samen met het team van de coalitie van natuurorganisaties een 'starterswoning' voor de paardenmossel te ontwerpen. Dat begon uiteraard met de vraag: wat heeft de mossel nodig om een rif te kunnen bouwen, ver van de kust en op grote schaal? Samen met experts van paardenmosselen en oesterriffen maakte ze een eerste lijst van ontwerpcriteria. Bovenaan de lijst kwam de eis dat paardenmosselen dicht opeen willen zitten en zich in de zeebodem kunnen ingraven. De frames moeten dus stabiel op de bodem blijven liggen, bestand tegen zeestromingen en stormen. Op de lijst kwamen ook eisen aan het materiaal: het moet robuust zijn en weer op te vissen uit zee, en wat achterblijft in zee moet bio-afbreekbaar zijn.
Ontmoeting met de zachtaardige reuzen
In Februari reisde het team af naar de bron in Noorwegen, om kennis op te doen over de soort, te praten over uitplaatsing in structuren en te leren over ziekten, het duurzaam oogsten en vervoeren van de soort. Want denken vanuit een paardenmossel is één, de mossel zelf aan het werk zien is twee. “We wilden weten hoe de dieren zich gedragen en hoe ze rif gaan vormen," vertelt Juste, die de mosselen liefkozend zachtaardige reuzen noemt. "Stabiliteit bleek cruciaal te zijn, want alleen dan hechten mossellarfjes zich aan oudere schelpen en kan het rif groeien.” Ze ontdekte ook dat de paardenmossel, anders dan de stilzittende oester, op pad wil. “We moesten dus zorgen voor voldoende ruimte in korven, en compartimenten om te voorkomen dat ze te veel op één kluit terecht kwamen en dan geen water meer kunnen filteren.”
Zoeken naar een optimum
Het zoeken was steeds naar het optimum tussen bescherming van de mosselen, de opschaalbaarheid en afbreekbaarheid van het materiaal, zegt Juste. In Noorwegen experimenteerden ze ook met materialen en transportomstandigheden voor mosselen, koel en vochtig, om duizenden mosselen gezond van Noorwegen naar de Doggersbank te krijgen. “De dieren bleken 14 dagen in ruststand te gaan, genoeg tijd om de reis te overleven.”
Eerste modellen op klein formaat
Juste sloeg op papier en digitaal aan het schetsen en 3D-printte een serie modellen op klein formaat. Het ging om frames en zakken in verschillende vormen voor duizenden paardenmosselen tegelijkertijd. Met feedback van experts verfijnde ze de modellen. Vier modellen maakte ze op een schaal van 1:10. Dat waren: losse mosselen, mosselen in zakken en in twee soorten frames (rechthoekig en driehoekig). In het Waterproof-lab testte ze hun stabiliteit in stromend water en golven. De tests leverden nieuwe inzichten voor nog betere ontwerpen.
Hoe zetten we de mosselen veilig uit in zee?
Voor een andere belangrijke ontwerpopgave – hoe zetten we de paardenmosselen veilig uit? - ging ze naar Scheveningen om. Hier volgde, in samenwerking met Blue Ecology Consultants, een test met de uitzet. Juste: “We wilden weten hoe de hijskraan de gemaakte constructies te water zou laten, en of ze stabiel en sterk genoeg waren voor grote hoeveelheden mosselen." De machinist van de kraan op de kade bootste de bewegingen van het schip op zee na. Ze ontdekte dat er nog aanpassingen nodig waren om voorkomen dat de schelpdieren te veel zouden schuiven of beschadigen. Dit loste ze op met tussenschotten in frames, en extra ballast in de katoenen zakken.
Naar de zeebodem voor de ultieme test
Na een jaar van intensief experimenteren was het eind september 2026 tijd voor de ultieme test. Juste en haar consortium-collega’s voeren met de kostbare lading van 20 frames en 35 katoenen netten met circa 15.000 paardenmosselen naar volle zee. Op vier locaties werden de paardenmosselen succesvol uitgezet op de zeebodem. De mosselen zullen tijd nodig hebben om te aarden op hun nieuwe plek. Juste: “We gaan ze nauwgezet volgen met onderwaterdrones en 'side scan sonars'. Over een half jaar hopen we de eerste resultaten te kunnen zien!” Het wordt een spannend moment voor het team en vooral voor de toekomst van nieuw zeeleven op de Doggersbank.
Het rifherstel op de Doggersbank is onderdeel van het Rewilding Dogger Bank Seascape Programme, geleid door Stichting Doggerland in samenwerking met ARK Rewilding Nederland, Ambassade van de Noordzee, Blue Marine Foundation, BUND, WWF Denemarken en Atlantic Technological University. OAK consultants en Waardenburg Ecology waren betrokken bij de voorbereiding als de uitvoering van de expeditie.
