Wereldwijd groeit het inzicht dat de natuur een zeer belangrijke sleutel is voor de problemen die het gevolg zijn van de door de mens veroorzaakte klimaat- en biodiversiteitscrisis (1). Dit noemen we Nature-based Solutions (NbS): oplossingen waarbij we het herstel van natuurlijke processen inzetten om maatschappelijke problemen aan te pakken. Denk aan uiterwaarden die hoogwater opvangen, moerassen die als spons fungeren voor broeikasgassen en tegen droogte, en gezonde schelpdierriffen die zandbanken langzaam laten groeien, waardoor schelpdieren zorgen voor een natuurlijke kustverdediging. Een NbS levert dubbele winst: een oplossing voor de mens én herstel van biodiversiteit (2).
Nederland staat voor grote opgaven. Naast de urgente klimaat- stikstof- en biodiversiteitscrisis dreigt een tekort aan schoon drinkwater en is de recreatiedruk op de natuur groot. Klimaatontwrichting zorgt voor een toename van extreme weersomstandigheden en daarmee voor tal van problemen voor mens en natuur: van hittegolven, extreme regenval, lange periodes van droogte, bosbranden, stormen tot juist periodes van extreme koude. Dit heeft grote gevolgen voor onze leefomgeving, die van dieren en planten én voor onze voedselvoorziening. En daarmee voor onze samenleving en economie. Traditionele, technische oplossingen zoals dijken verhogen en gemalen bijbouwen volstaan niet meer alleen. We hebben een nieuwe strategie nodig die niet tegen, maar mét de natuur werkt (3).
Nieuwe term voor een oude aanpak
ARK maakt al meer dan 35 jaar ruimte voor wilde natuur door natuurlijke processen op landschapsschaal te herstellen. En ziet dat daarmee wateroverlast en droogteproblematiek verminderen, klimaatontwrichting vertraagt en ecosystemen weer zelfstandig functioneren.
Economische en maatschappelijke inbedding van natuur zijn essentieel bij al onze projecten. Activiteiten als delfstofwinning, waterbeheer, stedenbouw en gezondheidszorg zijn beter af met natuurontwikkeling. Recreatie, toerisme en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en instellingen zorgen voor sterke lokale economieën. Deze aanpak staat al sinds de oprichting van ARK in 1989 centraal, je zou Ruimte voor de Rivier een nature-based solution kunnen noemen. Dit soort kennis en kunde heeft Nederland op heel veel plekken in de wereld gedeeld en vraagt nu om opschaling.
Nature-based solutions opschalen
Toen in 2020 het Nationaal Groeifonds in het leven werd geroepen, om te werken aan een toekomstbestendige economie, namen enkele organisaties, waaronder ARK, het initiatief om binnen het fonds een programma te ontwikkelen waarin overheden, natuurorganisaties, ingenieursbureaus, waterbouwbedrijven en kennis- en beroepsinstellingen samenwerken aan het opschalen van nature-based oplossingen voor grote uitdagingen op het gebied van klimaat, natuurinclusieve landbouw, biodiversiteit en wonen; NL2120. De partners werken daarmee aan een duurzame economie én aan een aantrekkelijk en toekomstbestendig Nederland voor mensen én de natuur.
NL2120
Het Kabinet maakte begin 2023 bekend 110 miljoen euro te investeren in NL2120, waarvan 40 miljoen voorwaardelijk. NL2120 is in 2024 officieel van start gegaan als een tienjarig kennis- en innovatieprogramma (2024–2033). Het consortium bestaat uit: Stichting Ecoshape (Arcadis, Boskalis, HKV, RHDHV, Sweco, Van Oord, Witteveen+Bos and others), Provincie Friesland, Gemeentes Dordrecht en Rotterdam, Staatsbosbeheer, kennisinstellingen Deltares, Wageningen University & Research, TU Delft, TU Twente, Universiteit Utrecht, ARK Rewilding Nederland, IUCN NL, IVN, Natuur & Milieu, Natuur & Milieu Federaties, Natuurmonumenten, SoortenNL, Vogelbescherming en WWF–NL en vertegenwoordigers van onderwijsinstellingen CoE Delta Platform, CoE Groen en CIV Groen (Hogeschool van Hall Larenstein & HZ UAS).
NL2120 is wereldwijd het grootste publiek-private samenwerkingsverband op het gebied van nature-based oplossingen.
Rewilding als nature-based solution
Natuurherstel is geen bijkomstigheid van nature-based solutions, maar een noodzakelijke voorwaarde voor het functioneren ervan. Een natuurlijke oplossing werkt alleen duurzaam als het onderliggende ecosysteem gezond, robuust en veerkrachtig is.
ARK richt zich op het opnieuw op gang brengen van natuurlijke processen. Denk aan rivierdynamiek, natuurlijke begrazing, sedimentatie, getijdenwerking en verbindingen tussen leefgebieden. Dat zijn precies de processen waarvan nature-based solutions gebruikmaken.
De projecten van ARK laten zien dat natuur meerdere functies voor de maatschappij tegelijk vervult, zoals
- water vasthouden bij droogte;
- piekafvoeren en overstromingsrisico’s verminderen;
- water zuiveren;
- CO₂ opslaan;
- bodemdaling beperken;
- leefgebieden voor planten en dieren herstellen;
- recreatie en gezondheid bevorderen en betrokkenheid bij de natuur;
- de kwaliteit en aantrekkelijkheid van een gebied vergroten.
We laten deze samenhang in zeven gebieden in Nederland zien en kunnen hiermee ook een proeftuin, leercasus en demonstratieproject voor NL2120 zijn.
De inzet van natuurlijke oplossingen bleef tot nu toe vaak beperkt tot gebieden en proefprojecten. Als natuur, biodiversiteitsherstel en verdienvermogen hand in hand kunnen gaan, dan ligt opschaling voor de hand. Wat staat ons in de weg en wat is er nodig? Welke barrières moeten we nog wegwerken? En welke kansen liggen er? Dat onderzoeken we ook binnen NL2120.
Samen met partners schalen we Nature-based Solutions de komende jaren op: oplossingen die gebruikmaken van de kracht van natuurlijke processen. Niet tegen het water in werken, maar het ruimte geven. Niet alleen soorten beschermen, maar de samenhangende ecosystemen herstellen. Niet kiezen tussen natuur en economie, maar zoeken naar oplossingen die beide versterken.
Gratis download illustratie nature-based solutions
Je kunt de bovenstaande illustratie van Jeroen Helmer gratis downloaden voor niet-commercieel gebruik, in onze webshop en gebruiken in presentaties, als illustratie voor een rapport of op je website, onder vermelding van: Illustratie Jeroen Helmer (ARK Rewilding Nederland): Nature-based Solutions | Wilde Webshop
Bronnen:
- Choi et al. “Analysis of Nature-Based Solutions Research Trends and Integrated Means of Implementation in Climate Change” (2023)
- UNEP, “Nature-based solutions for climate change mitigation” (2021)
- IUCN, “Global Standard for Nature-based Solutions: a user-friendly framework for the verification, design and scaling up of NbS” (2020)
Binnen NL2120 hanteren we de IUCN-definitie van nature-based solutions.