De conclusie van het onderzoek 'Meegroeien met zeespiegelstijging' dat in november op het deltacongres werd gepresenteerd, is dat het zinvol is om natuurlijke processen in te zetten voor onze waterveiligheid. Door zand en slib in te vangen op de overgang van zee naar land, ontstaat langs de kust en in de zeearmen op de overgang rivieren-zee, een breed ‘stootkussen’ en wordt de kustbescherming robuuster. De kans op een dijkdoorbraak is kleiner en in geval van een doorbraak zijn de gevolgen minder groot.
Tijd voor een Meegroeidag
Meegroeien biedt een grote kans voor de natuur én voor de inwoners van Nederland. Daarom organiseerden Anke Dielissen en Noa Hoondert (ARK) en Ro Koster (RO&AD architecten) kort na de presentatie van Meegroeien, een ‘Meegroeidag’, met hulp van Alien Kok (Zuidwestelijke Delta), Lodewijk van Nieuwenhuijze (H+N+S Landschapsarchitecten), Dirk Sijmons (H+N+S Landschapsarchitecten) en Herman Kossmann (Kossmanndejong) om samen een duidelijker beeld te krijgen van wat mogelijk en onmogelijk is en gezamenlijke antwoorden te vinden op te verwachten vragen uit de maatschappij.
Een groep van tachtig mensen, waaronder landschapsarchitecten, ambtenaren en water- en bodemdeskundigen, ging al denkend en schetsend aan de slag met concrete toepassingsmogelijkheden van Meegroeien, met de focus op de Rijn-Maas-Scheldemonding. Kunnen we onze klimaatadaptatie organiseren door gebruik te maken van natuurlijke processen? Door landspiegelstijging met slib dat de zee aanvoert te combineren met technische oplossingen zoals dijken, sluizen en gemalen? Hoe en waar zou dat kunnen in de Rijn-Maas-Scheldemonding?
Op de korte termijn biedt dit mogelijkheden voor het herstellen van deze kenmerkende en waardevolle intergetijdengebieden. Deze natte natuurgebieden zijn belangrijk voor de miljoenen trekvogels die ieder jaar over ons land vliegen en afhankelijk zijn van het voedsel dat ze op de grens tussen water en land vinden. Op de lange termijn kunnen deze gebieden meegroeien met zeespiegelstijging en daarmee onze weerbaarheid tegen overstromingen vergroten.
De oplossingsrichtingen op de korte en lange termijn voor de zeespiegelstijging door klimaatontwrichting kunnen gevoelige zaken zijn. Deelnemers hebben deze dag naar Meegroeien gekeken zonder daarmee alle andere strategieën en mogelijke onderlinge combinaties uit te sluiten. Ro Koster: "Er is niet gezocht naar de 'meegroeiwaarheid'".
Motto van de dag: ‘Imagine the world otherwise’
Ro Koster en Anke Dielissen heetten welkom. Noa Hoondert trapte af door op te roepen om vanuit ons hart te spreken vandaag: ‘Als we iets echt belangrijk vinden, kunnen we er dan mee omgaan alsof het ons leven waard is? Kunnen we dan op het podium ook gaan staan voor wat ons raakt?’
Daarna interviewde dagvoorzitter Jeroen van Herk de Deltacommissaris, Co Verdaas, en gedeputeerde van de Provincie Zeeland, Arno Vael. Beiden lieten zich positief uit over Meegroeien als nieuwe denkrichting voor het omgaan met zeespiegelstijging. Wel bepleitten zij dat goed onderzoek plaats moet vinden. Hoe zit het gebied in elkaar? Wat kan waar wel en waar niet? Er zijn proefprojecten nodig, net als het delen van kennis. Het discours over meegroeien met zeespiegelstijging is aan het verschuiven. Maar, Meegroeien moet voor iedereen zijn en niet alleen maar voor de natuur, benadrukten Verdaas en Vael. Arno Vael: "Het is belangrijk om uit onze eigen bubbel te stappen en draagvlak te zoeken bij het brede publiek. Dat moet gebeuren met respect voor verschillende belangen, twijfels en angst voor overstromingen." Deze dag riep bij ons allen de vraag op; lukt het ons om niet alleen met de zee mee te groeien, maar om ook naar elkaar toe groeien?
Vervolgens lichtte Jim van Belzen (NIOZ) toe dat de delta eigenlijk een estuarium is, omdat we leunen op het sedimenttransport vanuit de Noordzee. De invloed van de maan zorgt voor dynamiek in de vorm van getij, wat natuurlijke processen met zich meebrengt zoals opslibbing van land. De deltawerken hebben een groot deel van deze dynamiek geblokkeerd, waardoor allerlei problemen zijn ontstaan. De natuurlijke processen opnieuw ‘aanzetten’, waardoor het zelf organiserend vermogen van de natuur in haar kracht staat, kan ons helpen bij de gevolgen van zeespiegelstijging. Zo kunnen we leven in een veerkrachtig met de zeespiegel meegroeiend systeem. Zie de dia's van de Meegroeidag voor het uitgebreide verhaal (klik op download onderaan deze pagina).
De opgaves in de Rijn-Maas-Scheldemonding werden daarna toegelicht door ambassadeurs van de grote werk- en beleidsprogramma’s:
Zeeland 2050
Gebiedsgerichte aanpak provincie Zeeland
PAGW
NL2120
Kennisprogramma zeespiegelstijging
Rijn-Maasmonding
Zuidwestelijke Delta en Deltaprogramma
Barcelona UIA tentoonstelling 2026
Het volgende programmaonderdeel was een toelichting op vier hoekpunten van het meegroeigedachtegoed. Zie de dia's van de Meegroeidag voor een uitgebreid verhaal over meegroeien vanuit verschillende invalshoeken.
Filosofische stellingname mens-natuur (Jannemarie de Jonge)
“De mens is verworden tot de maat der dingen, maar wij zijn natuur. Wat is er met de menselijke natuur dat wij dat laten gebeuren? De delta kan niet anders dan zichzelf zijn. Leven in de delta is niet voor bange mensen. Laten we elkaar helpen om moedig te zijn, door ons te verplaatsen in een ander perspectief met zachtheid en compassie.”
Filosofische stellingname mens-tijd (Tjeerd Bouma)
“De lange termijn is niet lang genoeg. Ik neem jullie mee op een turbotijdreis, op weg naar een volhoudbare, welvarende en veilige Zuidwestelijke delta. Als we uitzoomen zien we dat er de laatste twee eeuwen veel verbeterd is, maar er tegelijk problemen zijn ontstaan. Delta's zijn overstromingsgevoelig geworden. We focussen vaak op de korte termijn, terwijl we de langere termijn ontwikkelingen die achter ons liggen vergeten. Nature based Solutions zijn altijd een combinatie van natuur en harde technieken. Regeren is vooruitzien, de kost loopt voor de baat uit. Breng investeringen voor de toekomst naar het nu.”
Delta's en zeespiegelstijging (Leo Adriaanse)
"Met de deltawerken hebben we het kloppend hart van het getij op de overgang van onze rivieren Rijn en Maas naar zee uit de delta gehaald. Dat overgangsgebied en de ruimte die daar nodig is voor water bij hoge rivierafvoeren en hoge zeewaterstanden zullen we opnieuw moeten gaan ontwerpen. Daar kunnen we de ruimte gaan creëren voor meegroeien voor de veiligheid en natuur. Er zit frictie tussen de korte termijn, de laag waarin wij leven en de lange termijn, de laag waar overheden voor moeten zorgen. We moeten meegroeien in de tijd en de geest. Het is nodig om kennis over te dragen en tijdig een veilig, eco-sociaal en rechtvaardig plan te maken. Laten we de grote opgaves ecologie, landbouw en lange termijn veiligheid aan elkaar verbinden. Net als dat we de mens opnieuw verbinden met het deltalandschap. De nieuwe deltawerken zijn eco-sociaal en eco-empathisch. We hebben showcases nodig die samen met de mensen in het gebied gemaakt zijn! Laten we snel aan die gesprekken beginnen”
Perspectief lange termijn (Lodewijk van Nieuwenhuijze)
"Meegroeien met zeespiegelstijging is een realistische strategie die ons langer in de benen kan houden. Meegroeien draait om sedimentbeheer. Getijdenbeweging drijft de slibstroom aan, uit die stroom kunnen we oogsten. Vloedkomwerking is een soort pomp om getij naar binnen te krijgen. De winst is een vitaal ecosysteem.”
Co Verdaas besloot het ochtendgedeelte met de oproep om een slimme aanpak te kiezen door te ‘werken met een U-bocht'. Luister naar elkaar, in plaats van proberen te overtuigen. Als iemand bang is, helpen argumenten niet om de angst weg te nemen.
Na de lunch hebben de deelnemers in groepen al schetsend nagedacht hoe het Meegroeien in de praktijk gebracht zou kunnen worden in de vijf zeearmen. De oogst presenteerden we aan elkaar door in gesprek te gaan met de ambassadeurs van de grote opgaves over de praktische toepasbaarheid van de ideeën.
Rijn-Maasmonding/Voordelta
Grevelingen/Voordelta
Oosterschelde/Voordelta
Volkerak Zoommeer
Westerschelde/Voordelta
Conclusie
We zijn op een punt gekomen dat Meegroeien bespreekbaar is, met enthousiasme binnen professionele kringen. We hebben van elkaar geleerd en elkaar geïnspireerd. Begrip en draagvlak bij het brede publiek is een belangrijke voorwaarde om met elkaar stappen te zetten. Dat bereik je alleen met het gesprek daarover in de gebieden waar het over gaat op basis van wederzijdse uitwisseling van kennis en gevoelens. De ideeën van de Meegroeidag dienen in ieder geval als 1) inspiratiebron bij gesprekken over klimaatadaptatie; 2) voeding voor nader onderzoek en voor nadere verkenning van langetermijnstrategieën; 3) input bij de zoektocht naar effectieve pilots; 4) verdere ontwikkeling van de ontwerpkracht op het gebied van Meegroeien.
Wat zijn nu de volgende stappen? Hoe bundelen we de energie om verder te komen? Dat onderzoeken we de komende tijd met elkaar. Voor nu trekken Ro Koster, Alien Kok, Anke Dielissen, en Noa Hoondert dit initiatief, met ruimte voor anderen om aan te haken.
