Robuuste verbindingen tussen natuurgebieden doen ertoe. Om heel veel redenen. Klimaatverandering wordt daarbij een steeds urgenter reden, omdat planten en dieren moeten kunnen meereizen met de rap verschuivende klimaatzones. Zonder sterke verbindingen tussen natuurgebieden raken populaties geïsoleerd en verliezen we biodiversiteit. De Veluwe, hoe groot ook, functioneert in feite als een eiland. Het Groene Valleilint - de uit de Ecologische Hoofdstructuur stammende natuurverbinding tussen Veluwe en Randmeren en tussen Veluwe en Utrechtse Heuvelrug - . is in die zin een onmisbare schakel voor natuur.
In de afgelopen decennia hebben overheden en andere partijen delen van die natuurverbinding gerealiseerd. Maar de laatste jaren is de natuurambitie nogal afgezwakt. Wat ARK en Natuurmonumenten betreft hoog tijd om die ambitie flink af te stoffen! Immers, aan de zuidwestkant van de Veluwe is nog slechts één serieuze plek over om Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug op een betekenisvolle manier met elkaar te verbinden. Veel andere routes zijn in de afgelopen decennia volgebouwd. Dus het is nu of nooit om die natuurverbinding af te maken. Gelukkig lijkt de recent gepubliceerde Aanpak Veluwe die urgentie ook te zien.
De Veldbeek als klimaatbeek
Water speelt een hoofdrol in de voorziene natuurontwikkeling in het Groene Valleilint. Het Veldbeek-systeem kan uitgroeien tot een klimaatbestendig netwerk waarin water wordt vastgehouden in plaats van afgevoerd. Dat helpt niet alleen de natuur vooruit, maar maakt het gebied ook beter bestand tegen droogte en piekbuien. Het Veldbeek-systeem is een netwerk van natte laagtes en beken dat nu grotendeels voor landbouw is ingericht door water zo snel mogelijk af te voeren. De huidige landinrichting levert verdroging in droge perioden en overlast bij piekbuien op. Dat is niet houdbaar: niet voor de natuur, noch voor de landbouw.
Het herstel van dit watersysteem – door het grondwaterpeil te verhogen en (regen)water langer vast te houden – biedt meerdere voordelen. Het helpt natuur te herstellen, maakt het landschap beter bestand tegen klimaatverandering en vermindert landbouwschade door droogte en wateroverlast. Hoopgevend is dan ook dat sommige boeren vernatting als een gedeeld belang zien: droogteschade is vaak een kostbare aangelegenheid.
Natuur en landbouw in balans
Het Groene Valleilint moet natuurverbindingen herstellen, maar kan alleen draagvlak vinden als we dat doen in een nieuwe balans met landbouw. In het dal van de Veldbeek ligt de nadruk op natuurontwikkeling en waterberging. Op de hogere flanken zien ARK en Natuurmonumenten ruimte voor landbouw, die toekomstbestendig en natuurinclusief is ingericht.
De ontwikkelingen in het gebied bieden daar kansen voor. Sommige agrarische bedrijven overwegen te stoppen, andere zijn al gestopt. Dat creëert ruimte om gronden strategisch in te zetten voor natuur en waterherstel. En voor extensivering van collega-boeren. Het is belangrijk om de beschikbare ruimte zo in te zetten, dat functies op de goede plek komen. Dat wonen en landbouw geen last hebben van overvloedig regen- en kwelwater én de natuurverbinding tussen Veluwe en Randmeren niet blokkeren.
Landgoederen van vroeger, nu en van de toekomst
Rewilding kan iets wezenlijks toevoegen aan het Groene Valleilint: het ruimte bieden aan natuurlijke processen. In de zogeheten landgoederenzone – waar Gerven en Hell, Blarinckhorst en Oldenaller van deel uitmaken – is het cultuurhistorisch waardevolle kampenlandschap een lust voor oog én natuur. Daar ligt rewilden misschien wat minder voor de hand. Vooral in het Veenhuizerveld, op de flank van de Veluwe, liggen kansen om juist natuurlijke processende ruimte te geven. Hier kan een aantrekkelijk landschap ontstaan waarin natuur, water en recreatie samenkomen — een eigentijds ‘landgoed van de toekomst’, geïnspireerd door het Engelse Knepp Estate. Dichter bij de historische landgoederen blijft juist het karakteristieke cultuurlandschap behouden. Het Veenhuizerveld kan zo meer gaan dienen als buffer voor recreatie om de drukke Veluwe te ontzien. Dan moet het landschap daar natuurlijk wel voor uitnodigen, en dat zou met meer natuurlijkheid door rewilding in het Veenhuizerveld goed lukken. Ook kan die recreatie als nieuw verdienmodel dienen voor agrariërs, in combinatie met de verkoop van het vlees van de runderen die het gebied begrazen.
Nieuwe natuur kan economische boost geven
Een groener en robuuster landschap is niet alleen goed voor planten en dieren, maar ook voor mensen. Een mooier landschap waar je kunt wandelen, fietsen en paardrijden levert iedereen iets op. Een gezonder, mooier en klimaatbestendiger landschap heeft niet alleen natuurwaarde, maar versterkt ook de lokale economie. Natuurherstel wordt soms geframed als een bedreiging voor het platteland, maar die vlieger gaat niet op. In de Gelderse Poort, waar ARK veel nieuwe natuur ontwikkelde, hebben dorpen er juist voorzieningen bíj gekregen. Verbreding van boeren-activiteiten met natuurtoerisme (een camping, rustpunt of theeschenkerij) levert inmiddels een goede boterham op. Veel mensen ervaren het als een grote winst dat het landschap weer mooi wordt én toegankelijk – waar landbouwpercelen dat niet waren, kan je in rewildingnatuur juist volop genieten.
Wat doen ARK en Natuurmonumenten?
Beide natuurorganisaties werken nu ruim een half jaar samen aan het Groene Valleilint. Wat doen wij om die robuuste natuurverbinding tussen Veluwe en Randmeren te helpen realiseren? We werken langs twee lijnen. Aan de ene kant praten met overheden (provincie, gemeenten waterschap) om te bereiken dat het afmaken van het Groene Valleilint weer hoog op de politieke en beleidsagenda komt. Dat doen we waar mogelijk samen met een aantal landgoederen in het gebied, die ook het belang van vernatting en natuurkwaliteit zien. En dat lijkt gelukt! De nieuwe Aanpak Veluwe spreekt immers zowel van een benodigde gebiedsontwikkeling Groene Valleilint én benoemt de Veldbeek als een te herstellen beeksysteem. Dat biedt een goede basis voor verdere uitvoering.
De andere lijn waarlangs beide organisaties werken, gaat over grond. Om natuur en agrarisch grondgebruik op de meest passende plek te krijgen, zijn aankopen en het schuiven met gronden nodig. Beide organisaties zitten op het vinkentouw om eventueel vrijkomende gronden te verwerven, en daarna voor natuur of voor toekomstlandbouw in te richten. Dit het liefst in goede samenspraak met het gebied.
