Kolkende beek door hevige regen
Een droogdal, zoals in vijlen, is een dal dat tijdens de ijstijd is uitgesleten door stromend smeltwater en tegenwoordig meestal droog ligt. Alleen bij hevige regenval stroomt er tijdelijk weer water doorheen. Dan vormt zich tijdelijk een kolkende beek. De steile hellingflanken en de hellende dalbodem geven het afstromende water grote vaart. Dit wordt nog eens versterkt door het intensieve gebruik van de omliggende landbouwgronden. Zonder maatregelen leidt dat tot wateroverlast. Bij Vijlen ontstaat er overlast in het Mechelderbeekdal, wat uiteindelijk ook effecten heeft in het Geuldal.
Het waterschap heeft in de strijd hiertegen aan het uiteinde van het droogdal bij Vijlen een waterbuffer aangelegd. Deze bestaat uit een dam die het afstromende water in een laagte van ca 2 ha vasthoudt. In de dam zit een uitstroomopening met stuw, die na één etmaal open wordt opgezet om het water te laten wegstromen. Hogerop in het droogdal werken ARK en Staatsbosbeheer aan natuurlijke oplossingen om water af te remmen en beter te laten infiltreren. De maatregelen beslaan grote oppervlaktes en dienen meer doelen: ecologische, hydrologische én diverse maatschappelijke doelen.
Natuurlijke maatregelen
In de afgelopen decennia hebben ARK en Staatsbosbeheer een groot deel van de voormalige landbouwgronden in het droogdal omgevormd tot natuur. Daardoor kan regenwater nu beter in de bodem infiltreren. Een rijk bodemleven maakt de bodem poreuzer en beter in staat om water op te nemen. Wormen, mollen en andere bodemdieren graven gangen waardoor regenwater dieper de bodem in kan zakken. Water dat niet infiltreert maar oppervlakkig afstroomt, wordt door de ruwe graslandvegetatie met ruigte en struweel afgeremd. Pootafdrukken van grote grazers zorgen voor een ruwer bodemoppervlak. Ook hierdoor stroomt water minder snel en krijgt het meer tijd om in de bodem te infiltreren.
Natuurlijke maatregelen
In de afgelopen decennia hebben ARK en Staatsbosbeheer een groot deel van de voormalige landbouwgronden in het droogdal omgevormd tot natuur. Mollen, veldmuizen en talloze wormen en geleedpotigen graven gangen, waardoor de bodem poreuzer wordt en regenwater dieper de bodem in kan zakken. Water dat niet infiltreert maar oppervlakkig afstroomt, wordt door de ruwe graslandvegetatie met ruigte en struweel afgeremd. Pootafdrukken van grote grazers zorgen voor een ruwer bodemoppervlak. Ook hierdoor wordt water vertraagd. Zo krijgt het tijd om alsnog in de bodem te dringen.
Sponslandschap stap voor stap
De recente aankoop door ARK van 0,5 hectare en de aankoop van 2,5 hectare grond een jaar eerder vormen het sluitstuk van natuurontwikkeling op de oostflank van het droogdal. Tien jaar geleden verwierf ARK in het droogdal ongeveer 15 hectare grond. Die is inmiddels overgedragen aan Staatsbosbeheer. Samen met de overige natuurgronden van Staatsbosbeheer in het droogdal ontstaat stap voor stap een robuust sponslandschap dat bestand is tegen extremer weer.
"Door meer sponsnatuur te ontwikkelen, krijgt de waterbuffer van Waterschap Limburg onder in het droogdal minder water te verwerken” zegt Hettie Meertens, programmaleider Drielandenpark van ARK Rewilding Nederland. “Dat is belangrijk, want door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met hevige regenval. De overstromingen van 2021 lieten zien dat technische maatregelen alleen niet voldoende zijn. Ook nieuwe en grotere waterbuffers kunnen de meest extreme buien onvoldoende opvangen. We hebben het héle landschap nodig om water vast te houden. En realiseer je dat het sponslandschap kostbaar water na levert in tijden van droogte".
Blauw en groen, veilig en slim
Meer natuurlijke waterbuffering en meer biodiversiteit gaan hand in hand. Dat laat het droogdal bij Vijlen goed zien. Het dal is leefgebied van o.a. hazelmuis, grauwe klauwier, wilde kat, pruimenpage en sleedoornpage. Deze soorten profiteren van extensieve begrazing, ruigteontwikkeling en struweelontwikkeling. Dit zijn precies de ontwikkelingen waardoor óók de sponswerking toeneemt en wateroverlast vermindert. Als extra bonus ontstaat bovendien een alsmaar aantrekkelijker wordend wandelgebied, waar mensen kunnen genieten en ontspannen.
